| ETRİYE & ÇİROZ |
| |
| Hazır Etriye |
Betonarme kolon ve kirişlerde kullanılan enine donatıya etriye
denir. Yer aldığı elemanın kesitine bağlı olarak dikdörtgen,
kare, çokgen ve çember şeklinde bükülmüş ince çubuk veya hasır
donatıdır.
 |
Etriye, herşeyden önce,
donatı kafesinin montajında ve yerleştirilmesinde yaş
beton içinde stabilitesini sağlamak için gerekli ve
vazgeçilmez bir elemandır.Etriye, eğilme donatısının
yerel burkulma mukavemetini artırmak için de gereklidir.Etriye,
sık aralıklarla kullanıldığı zaman, sargı (kuşaklama)
görevi yaparak, betonarme elemanın kesme mukavemeti
yanında eğilme mukavemetini de arttırır; elemanlara
daha büyük plastik şekil değiştirebilme özelliği kazandırır;
eleman ve yapı sünekliliğini arttırır.
Betonarme elemanının kesme ve kesme-eğilme mukavemetini
sağlayabilmek için gereklidir; betonarme kesitin özellikle
son limit duruma yakın zorlanmalarında yapının bütünlüğünü
korumakta çok önemli bir elemandır; deprem hasarlarının
pek çoğu ya etriye yetersizliğinden, ya da hatalı ve
eksik düzenlenmiş etriyelerden kaynaklanır. |
**Kesme kuvveti donatısı olarak etriyelerin kullanılmasının
faydaları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
a)Eğik çekme gerilmelerinin kiriş ekseni boyunca yayılı olması
nedeniyle ,belirli aralıklarla düzgün yerleştirilen etriyeler,
etkinin karşılanması bakımından uygundur.
b)Eğik çekme gerilmeleri ile belirli açı
yapan etriyeler kesme kuvvetinin işaretinin değiştiği durumda
da uygundur.
c) Etriyeler kiriş boyuna donatısını betona
bağlayarak bunların kesme kuvvetinin karşılanmasıdaki perçin
etkisini arttırırlar.
d)Kesme kuvvetinin karşılanmasında ortaya
çıkan beton basınç kuvvetleriyle beraber kafes sistem etkisi
oluştururlar.
e)Eğik çekme gerilmelerinden dolayı ortaya
çıkan çatlakları sınırlayarak kesme kuvvetinin bir kısmının
agrega sürtünmesi ile taşınmasını sağlarlar.
f)Özellikle sık kullanılan etriye durumunda
betonun yanal şekil değiştirmesini sınırlandırarak betonun
hem dayanımını ve hem de sünekliliğini arttırırlar
|
| |
| Etriye Malzemesi, Çapı ve aralığı |
Betonarme
eleman açısından en uygun etriye donatısını tasarlayıp
düzenlemek esastır. Bunun için etriye çeliği kalitesi,
etriye çapı ve aralığı tasarımcının elindeki değişkenlerdir.
Etriye, yumuşak çelik (S220) ve yüksek mukavemetli çelik
(S 420 ve S500) çubuklardan ve çelik hasırdan (M500)
yapılır. Kalın çaplı etriye, rijitliği ile, donatı kafesinin
montaj ve beton dökümü esnasındaki stabilitesini artırır;
bu yüzden fazla ince çaplardan kaçınılır.
Bununla beraber, donatı kafesinin stabilitesini sağlanmak
kaydı ile işlemesi kolay, dolayısıyla işçilik kalitesi
daha yüksek, kesme ve eğilme mukavemetine katkısı daha
iyi, çatlak kontrolünü sağlamakta çok daha uygun olması
gibi nedenlerle, ince çaplı sık etriye, kalın çaplı
geniş etriyeye tercih edilir. |
 |
Etriye aralığı, elemanın yapıdaki zorlanma şekline (kolon, kiriş)
ve etriyeden beklenen işleve (basit etriye, sargı donatısı)
baglı olarak değişir. Her durumda, elemanın hesabında kullanılan
teori ve kabulleri geçersiz kılacak derecede büyük aralıklı
olmaması gerektiği gibi, montajı, beton dökümü ve uygun şekilde
yerleştirilmesini sağlayacak ölçüde aralıklı olmalıdır. Geniş
aralık, etriyenin yalnız montaj amaçlı olarak gerektigi durumlarda,
gereğinden sık aralık ise kuşatma (sargı) bölgelerinde (düğümler
ve düğümlere komşu bölgelerde) karşımıza çıkar.
|
| Kayma Donatısı Olarak Etriye
|
| Etriye, çatlamış beton elemanın dağılmasını önleyerek ve bütünlüğünü
sağlayarak ona kayma ve eğilme mukavemeti kazandırır. Bu amaçla,
yani elemana kesme-kayma mukavemeti sağlamak için kullanıldığında
basit etriye adını alır. özellikle kolonlarda, boyuna donatının
lokal burkulmasını azaltarak stabilitesini sağlar. Basit etriye
aralığı, donatı kafesi ile birlikte çatlamış beton elemanın
bir kafes sistem gibi çalışmasını sağlayacak şekilde küçük olmalı,
ama elemanın küçük boyutundan ve 20 cm den daha büyük olmamalıdır.
Etriye kesme mukavemetine katkısı son limit durum hallerinde
etkin olarak devreye girer; bu durumda etriyenin miktarı (kapasitesi)
önemlidir. Kayma mukavemeti açısından etriye oranı,
f ctd
p = 0.30------- (1)
f yvd
den ve kayma hesabının gerektirdiği miktardan
az olmamalıdır; burada f ctd betonun hesap çekme mukavemeti,
f yvd ise etriye donatısı hesap mukavemetidir.
Beton cinsi aynı kalmak kaydı ile, yüksek mukavemetli
çelik kullanılması halinde gerekli etriye donatısı oranının
( p s500 ) yumuşak çelik için gerekli etriye donatısı
oranına ( p s220) nispeti:
p s500 f y,220
------ = -------- = 0.44 (2)
p s220 f y,500
|
 |
bulunur; f y sözkonusu çeliğin akma mukavemetini gösterir.
Bunun anlamı, minumum koşullar karşılanmak kaydıyla yumuşak
çelik yerine, yüksek mukavemetli S500 çeliği kullanılması
durumunda ise %56 daha az kesit kullanılabilecek demektir;
miktar bakımından, bu aynı ölçülerde tasarruf anlamına da
gelir.
|
| Kuşatma Donatısı Olarak Etriye
(Sargı) |
| Etriye, kuşatma (confining) amacıyla kullanıldığında halka
etriye, ya da kısaca sargı adını alır. Deprem bölgelerinde inşa
edilen çerçeve yapıların kuşatma (sargı) bölgelerinde çok donatı
çıkar, donatı aralıkları beton yerleştirilmesini zorlaştıracak
değerlere düşer. Kaliteli donatı (S500) kullanılması:
Kuşaklama etkisi devam ettirilerek donatı aralıklarını nispeten
açmaya imkan verir; bu beton yerleşimine rahatlama getirir,
dolaylı olarak kalite yüksekliği sağlar.
ince donatı işçilik kolaylığı sağlar ve keza dolaylı kalite
getirir.
Yüksek mukavemetli çeliğin akma limitinin yumuşak çeliğe göre
çok daha yüksek olması nedeni ile betonun yanal genişlemesini
engelleme özelliği de daha yüksektir. |
|
